Op zaterdag 25 april van dit jaar reisden een honderdtal studenten van San Anselmo naar Norcia, de geboorteplaats van Benedictus en Scholastica. Een van hen was onze broeder Kleopas, die toen in Rome verbleef voor de cursus van vormingsverantwoordelijken. In Norcia vond die dag een bijzondere viering plaats als startpunt van de opgang naar het 15e eeuwfeest van de stichting van Montecassino in 2029. Dat gebeuren is misschien een beetje voorbijgegaan aan wie er niet bij waren. Maar nu we in Juli St Benedictus zijn feestdag herdenken is het misschien een goede gelegenheid om ons aan te sluiten bij die rij studenten. Als Benedictijnse familie worden wij allemaal uitgenodigd voor een pelgrimstocht van drie jaar in aanloop op het grote feest. Die pelgrimstocht zal ons – uit of thuis – voeren langs de plaatsen en thema’s die het leven van Benedictus hebben gevormd en getekend.
“Plaatsen van hoop sinds 529” is de titel van het Benedictijnse jubileum. En de pelgrimstocht brengt ons dit jaar 2026 naar Norcia, waar Benedictus is opgegroeid en daaraan is het thema van Ontwaken gekoppeld. In 2027 komt Rome aan de beurt met het thema Luisteren. De plaats Subiaco heeft in 2028 als thema Groeien. En in 2029 is Montecassino het eindpunt met het thema Bloeien.
Het doel van die tocht is niet om aan het eind deel te nemen aan een eenmalig centraal evenement, het gaat er veeleer om een beweging op gang te brengen die zich al wijder vertakt en verbreedt. Dat horen wij ook terug in de programmatische titel “Plaatsen van hoop sinds 529”. Daarin herkennen wij de rol die de kloosters in de loop van de geschiedenis gespeeld hebben als plaatsen van gebed, stabiliteit, gastvrijheid en vernieuwing. Nu in onze dagen zoveel onzekerheid heerst en veranderingen zich in steeds sneller tempo aandienen, worden wij geroepen om in onze tijd vanuit de Benedictijnse traditie een bescheiden, maar levend getuigenis te geven van het evangelie met zijn goddelijke en menselijke kracht. Onze driejarige tocht wil ons helpen onze monastieke roeping te verdiepen en met nieuw elan te beleven om zo een bron van hoop te mogen zijn, aldus de abt primaat.
Vandaag beginnen wij de pelgrimsweg in Norcia en het is de bedoeling dat we daar de rest van het jaar ons geestelijk kampement opslaan. Daar hebben Benedictus en Scholastica het levenslicht gezien, zijn ze gedoopt en opgegroeid. Ontwaken, wakker worden is daar als thema aan gekoppeld.
De abbas primas Jeremias Schröder zei bij de viering in Norcia “Alles begint hier, waar in een eenvoudige kleine Umbrische stad in een christelijke familie twee kinderen werden geboren die de geschiedenis veranderden.”
Ontwaken, wakker worden, welk pad willen ze ons daarmee opsturen? Bij Norcia zouden we kunnen stilstaan bij de geboorte en jeugd van Benedictus. In de weinige regels die zijn vita daaraan wijdt, horen wij dat hij uit een gegoede familie kwam. Die vermelding zegt iets over de context waarin zijn jeugd zich afspeelde. En we weten allen uit ervaring dat die sporen nalaat in je verdere leven. Hij heeft thuis geen armoede gekend en had een voedster die heel erg op hem gesteld was. Toen hij voor studie na Rome werd gestuurd hield hij het daar al snel voor gezien. Hij voelde zich in die wereld niet thuis. Hij was dus al vroeg wakker en wist wat hij wilde en waartoe hij zich geroepen voelde.
Ontwaken, wakker worden. Benedictus werd als boreling wakker in een christelijk gezin in goeden doen, waar hij door de doop werd opgenomen in de grote familie van Gods kinderen, met een gezegende naam. In hem ontwaakte ook al vroeg zijn roeping naar een leven in de eenzaamheid, waar hij zich terugtrok om God te behagen, zo zegt zijn biograaf paus Gregorius. Hoe die roeping in hem is ontwaakt, blijft voor ons verborgen. Zijn levensverhaal geeft er niets over prijs. Wij kunnen ons er dus niet aan spiegelen. Misschien maar goed ook, wij zijn niet geroepen om kopieën te worden, maar wij zijn geroepen onze eigen roeping te volgen. Mogelijk in zijn spoor, maar tegelijk persoonlijk en uniek.
Weten wij nog wanneer en waar wij zijn ontwaakt en onze roeping op het spoor zijn gekomen. Hebben wij nog weet van de obstakels die zich daarbij voordeden. Was er verzet bij jezelf, bij je omgeving misschien? Was het een bliksemslag bij heldere hemel of is het een lange weg van tastend zoeken geweest? En welke sporen heeft dat achtergelaten? Wanneer ieder voor zich een antwoord probeert te geven op die vragen kan er misschien ook iets oplichten van eenheid en verscheidenheid in onze gezamenlijke roeping als monnik. Wat heeft de Geest ons daar te zeggen voor onze gezamenlijke weg hier in dit huis?
Ontwaken, wakker worden. Het heeft zich bij ons allen voorgedaan, maar is dat ontwaken nog springlevend of zijn wij weer ingedut? Is het elan van het begin nog herkenbaar in ons doen en laten, of heeft de roep van de éne die ons heeft geroepen, plaats gemaakt voor de lokroep van tal van interessante zaken die de plaats hebben ingenomen van het Vacare Deo, het vrij zijn voor God? Of hebben wij het geloof verloren in de broederschap waarvan we deel uitmaken, is het gemopper waarvoor Benedictus zo beducht is, binnengeslopen in ons hart en ons gedrag? Ben jij teleurgesteld om het niet krijgen van de taak die je had willen hebben? Ben je misschien als een van de Emmaüsgangers die het zich allemaal heel anders hadden gedroomd en nu niet weten hoe verder of het voor gezien houden?
Ontwaken, wakker worden. Het is ons ooit gegeven en overkomen. Maar het is de kunst om wakker en waakzaam te blijven en dat vraagt inzet. Zeker, de boog kan niet altijd gespannen blijven, dat wist abba Antonius al, maar daar gaat het hier niet om. Bij dit ontwaken en wakker worden gaat het om de onderstroom in ons leven. Is dat de levende en heldere rivier van Gods mensenliefde of is het een dichtgeslibde poel met troebel water?
Ontwaken, wakker worden. “Laten wij opstaan, gewekt door het woord van de Schrift,” zegt Benedictus tot ons in de proloog van de regel[1]. Laat ons dan niet doof blijven en de ogen gesloten houden, maar zeggen wij ja op het heden van God. Voegen wij ons van harte in de gemeenschap waar de lof Gods gaande blijft en waar met hart en ziel gebouwd wordt aan broederschap en de deur openstaat voor allen die op zoek zijn naar leven en vrede. Laat ons huis een poort van hoop zijn in een wereld die er zo nood aan heeft.
PAX!
broeder abt Thijs
[Homilie gehouden op 11 Juli ter gelegenheid van het hoogfeest van St. Benedictus]
[1] RB proloog 8
