De boeken van br. Frans

Broeder Frans Berkelmans heeft veel geschreven. Van 1967 tot en met 2019 is hij hoofdredacteur geweest van het Benedictijns Tijdschrift (BT). Maar daarna is hij niet opgehouden met schrijven. In elk nummer, viermaal per jaar, waren zijn scherpe bijdragen te lezen. Met zijn overlijden op 13 augustus jl. is hieraan een einde gekomen. Zijn laatste boekbesprekingen zijn te lezen in het laatste nummer van BT dat uitkwam in september (BT 2026/3). Maar met tien stuks kun je spreken van een waardig slotakkoord.

Maar zijn productie betrof niet enkel bijdragen voor BT. Hij heeft ook uitgebreide beschouwingen in boekvorm geschreven. Deze zijn natuurlijk te vinden bij Henny in de boekenafdeling van de Abdijwinkel. Hierin besteedde hij aandacht aan zijn favoriete dichters: natuurlijk Ida Gerhardt, maar evenzeer Willem-Jan Otten, Guido Gezelle en Gerrit Achterberg.

Over gedichten van Ida Gerhardt

Geen betoog hoeft dat broeder Frans in de eerste plaats een warm pleitbezorger is geweest van de psalmen (Boek van de psalmen) in de weerbarstige maar fraaie vertaling van Ida Gerhardt en haar partner Marie van der Zeyde. Dag na dag zingen de monniken uit het bekende donkerblauwe boek. Maar Gerhardt schreef natuurlijk ook ‘eigen poëzie’. Ter bestudering van die poëzie startte broeder Frans de reeks ‘Acanthus’ waarin hij verschillende monografieën over haar eerste bundels uitbracht.

In ‘Dit ben ik’ gaat broeder Frans in op ‘Uit de eerste hand’ een eigen bloemlezing van Ida Gerhardt. Deze bloemlezing was een kado van Gerhardt aan haar vrienden ter gelegenheid van haar zeventigste verjaardag. Broeder Frans geeft aan dat Ida Gerhardt zich in haar werk sterk doet kennen. Zoals hij schrijft: de persoon van de dichter is in haar poëzie pregnant aanwezig. Besef daarbij dat broeder Frans in zijn analyses en beschouwingen ook sterk aanwezig is. Met deze monografie sla je dus als het ware twee vliegen in één klap.

‘Blinde groenling’ van broeder Frans staat stil bij Gerhardts bundel ‘Buiten schot’. In haar natuur- en liefdeslyriek bespeurt hij een overgave die hem aan Guido Gezelle doet denken. Hij vervolgt: “Voor Ida Gerhardt was haar dichterschap een opdracht van Godswege”. Laten wij als lezers proberen te genieten van de wijze waarop broeder Frans ons wil laten delen in de weldaad om dit getuigenis poëtisch zo zuiver vertolkt te zien.

Over gedichten van Guido Gezelle en Gerrit Achterberg, en Willem Jan Otten

‘En de vis is teken’ brengt twee visgedichten op tafel: ‘Ichthus eis aiei’ van Guido Gezelle en ‘Aquarium’ van Gerrit Achterberg. Mystiek van inslag, maar zo virtuoos verwoord dat ze naar zeggen van broeder Frans bij alle ernst ook geestig zijn. Het zal niet verbazen dat in de aanloop naar deze twee gedichten Ida Gerhardt weer aan bod komt.

Als laatste ‘broeder Frans-productie’ wil ik in deze nieuwsbrief noemen ‘In ons leven uitgebroed’. Dit bevat een leeswijzer voor Willem Jan Ottens bundel ‘Eindaugustuswind’. Niet zomaar een leeswijzer… Aan de hand van Ottens bundel worden we ingewijd in de praktijk van lectio divina. Het oogmerk hiervan is geestelijke voeding. Niet alleen de bijbel komt hiervoor in aanmerking, maar zoals broeder Frans aangeeft: “al wat levensbeschouwelijke diepgang heeft kan opbouwend zijn voor de geloofsbeleving” … Een poëtische tekst peilt dieper dan de ratio reikt.” Het werk van de zoeker Otten is hiervoor bij uitstek geschikt. Warm aanbevolen dus.

Michiel Oosschot

• Dit ben ik, 1997 Acanthusreeks (isbn 9080029572)
• Blinde groenling, 1998 Acanthusreeks (isbn 9080029580)
• En de vis is teken, 2010 Valkhof Pers,
• In ons leven uitgebroed l leeswijzer voor de bundel Eindaugustuswind door Willem Jan Otten, dubbelnummer van BT ter gelegenheid van de vijfenzeventigste jaargang (BT 2014/1-2)

Bekijk hier het overzicht van onze nieuwe boeken!