Overweging Zr. Benedict
De steen die de bouwlieden hebben afgekeurd,
is juist de hoeksteen geworden.
Op last van de Heer is dat gebeurd
en het is wonderbaar in onze ogen.
De afgelopen week hebben de broeders van de abdij hun jaarlijkse retraite gevierd en ik mocht die begeleiden. En nu mag ik de overweging doen in deze eucharistieviering als afsluiting van de retraite. Op deze zondag wordt herdacht dat de heilige Franciscus 800 jaar geleden zijn leven teruglegde in de handen van de Heer. Zijn inspiratie en de vruchten van zijn leven en sterven, zijn nog steeds voor ons belangrijke bronnen, die ons voeden en een weg wijzen in ons omgaan met elkaar en met de schepping, dichtbij en wereldwijd.
Het thema van de wijngaard is rijkelijk aanwezig in de lezingen van vandaag. Het is een beeld dat aan vele domeinen raakt.
De wijngaard is het visioen van God met zijn schepping, de vurige liefde van God voor de mens die Hij naar zijn beeld en gelijkenis geschapen heeft. Maar zoals we allen weten en ook ervaren, is dat geen kado dat we passief kunnen ontvangen en daarna doen wat we willen.
Nee, het gaat over een relatie, een liefdesrelatie, die alleen maar mogelijk is als het gaat om twee geliefden, die de liefde geduldig willen cultiveren. Die wijngaard vraagt veel zorg en is kwetsbaar. Goede vruchten dragen is niet vanzelfsprekend. Het is onze dagelijkse ervaring. Echte liefde vraagt dat wij uitgaan uit onszelf om uit te kunnen gaan naar de ander. De ander op de eerste plaats stellen. En daarvoor moeten we iets van onszelf opgeven. Dat is moeilijk en doet pijn. Het kost ons. Het is maar in een langdurig proces, dat we groeien in ware liefde.
De broeders van deze gemeenschap hernieuwen aan het einde van iedere retraite hun geloften. Die drie geloften zijn: bestendig leven in deze gemeenschap met alles wat het leven brengt: de gelofte van stabiliteit; zich dagelijks toeleggen op wat de Heer van hen vraagt tot behoud van de liefde: de gelofte van bekering van leven; en de gelofte van gehoorzaamheid: luisteren, open staan voor wat de ander, voor wat het leven werkelijk vraagt. De communiteit doet dat, omdat het beleven van die geloften in deze concrete gemeenschap nooit vanzelfsprekend is en telkens nieuwe inzet en uitdaging vraagt. Het is levend leven en vraagt een heel leven. Er is veel te cultiveren in die wijngaard en dat gaat altijd door om de Heer van de wijngaard de vruchten aan te kunnen bieden, die van Hem zijn. Maar geldt dat niet voor ieder goed leven.
Sint Paulus komt ons te hulp als hij zegt: weest onbezorgd. Laat al uw wensen bij God bekend worden in gebed en smeking, en nooit zonder dankzegging.
En de vrede van God, die alle begrip te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten behoeden in Christus Jezus. Dat is de andere kant, want de vruchtbaarheid komt van God en niet van ons. Paulus weet wat hij zegt. Alleen door zijn ervaring van de levende Heer heeft hij zijn haat en kortzichtigheid kunnen overwinnen. En hoe is dat met ons, die hier samen zijn, wij die ons christen noemen? Waar zijn wij Christus als de levende op het spoor gekomen? En waar hebben we de barmhartigheid en liefde ervaren die God ons toedraagt. God, die liefde is en zachtmoedigheid.
Waar zijn we geraakt door de nood of vraag van anderen? Waar hebben we onszelf kunnen loslaten ten gunste van een ander die beroep op ons doet? Het is voor ieder van ons goed om daar van tijd tot tijd bij stil te staan en het ons weer in herinnering te brengen. Waar gaat het om in mijn leven?
In de retraite van deze week hebben we er bij stilgestaan. We hebben de oude teksten uit het begin van het monastieke leven gelezen en naast ons eigen leven gelegd. Onze binnenwereld van gedachten en verlangens, van tegenstrijdigheden en tekortkomingen is complex. Het gebed is een onmisbaar instrument om op koers te blijven. Dat geldt niet alleen voor monniken en monialen. Dat geldt voor iedere gelovige, ieder naar eigen maat en mogelijkheid. De psalmen en de lezing van de Schrift, zij leren ons hoe mens te zijn en te worden. Al het menselijke komt erin voor, soms ruw en moeilijk te verstaan en dan weer vol hoop en overgave. Het gaat om ons menselijk tekort. Het volmaakte leven bestaat er niet in dat ons falen en tekortkomen er niet meer zouden zijn. Integendeel, ons falen en ons tekortkomen, maken dat ons hart zuiver kan worden. En wat is zuiverheid van hart anders dan komen tot oprechte liefde en zorg voor elkaar én voor de schepping, voor al wat leeft.
Ook Sint Franciscus is de moeilijke weg gegaan om de mens te worden naar Gods hart, die hij geworden is. Hij is vaak miskend geweest in zijn leven. Hij heeft teleurstellingen gekend, op het einde van zijn leven sloeg zijn orde een andere weg in dan hij voor ogen had. Maar dat alles heeft hem gelouterd. In zijn beroemde gebed is de eenvoudige beweging van het ik-gericht zijn naar de ander als ander toe, de essentie.
“Heer, maak mij een instrument van Uw vrede.
Laat mij liefde brengen waar haat heerst,
laat mij vergeven wie mij beledigde,
laat mij verzoenen wie in onmin leven”,
en zo verder.
Mogen ook wij instrumenten van vrede worden. Al de conflicten in de wereld, de grote en de kleine, ze komen voort uit die hartstochten die leven in het hart van iedere mens. We voelen ons vaak machteloos op het niveau van de wereldconflicten, zeker nu met steeds meer oorlogen en dreigende oorlogen, ellende en onrecht. Maar door te letten op de bewegingen in ons binnenste, die conflict veroorzaken, kunnen wij een instrument worden van vrede door ons open te stellen voor Gods genade en liefde, ons openstellen voor die groei in zuiverheid van hart, die ook de armoede van Sint Franciscus is. Dan zal de God van vrede met ons zijn.
“Heer, maak mij een instrument van Uw vrede.
Want het is toch door te geven, dat men ontvangt
door te verliezen, dat men vindt
door te vergeven, dat men vergiffenis ervaart
door te sterven, dat men verrijst tot het eeuwige leven”
Amen
Overweging gehouden door zuster Benedict Tissen van Abdij Koningoord