Morgen sluiten wij de kersttijd af met de doop van de Heer. Dus broeder Paul, je kleine professie vieren wij nog juist binnen die liturgische tijd. En daarmee word je uitgenodigd om de nieuwe stap, het nieuwe begin dat je vandaag maakt te verbinden met het nieuwe begin dat wij in deze kersttijd vieren. Beter kun je niet doen, want is monnik worden niet mens worden in het voetspoor van Jezus door een luisterend en lezend leven? Luisterend leven in gebed zoals Jezus ons heeft voorgedaan, luisterend leven in de kleine en grote dingen van alledag en bovenal ook luisterend leven met en temidden van de broeders en de mensen om je heen. Om zo te groeien naar de maat van Christus en met een verruimd hart God en mensen te beminnen, een mens van vrede te worden.
Dat is een leerproces van een heel leven zoals het dat ook voor Jezus is geweest. Een weg waarop zegening een aanvechting, vertrouwen en twijfel niet ontbreken. We zien het in Jezus eigen leven. Het is ook een weg waarop anderen ons bijstaan en helpen. Misschien ook bij tijden voor obstakels zorgen en voor irritatie, maar ook die zijn er om door te groeien. Zegt onze oudvader Antonius niet dat zonder beproeving niemand gered kan worden?
Het kerstverhaal zoals wij dat de afgelopen weken in verschillende evangelies hebben gehoord laat ons zien hoezeer Gods avontuur, zijn menswording geen gespreid bedje is. Dat is geen weeffoutje, maar een bewuste keuze, want hij wil met ons de weg gaan, ook waar het parcours door het duister en de woestijn loopt.
Gods menswording, het is een weg te midden van ons mensen en met ons mensen, een leerschool ook voor Jezus, luisterend, lerend, biddend en zoekend naar zijn weg en roeping. Anderen hebben er erbij geholpen, Maria en Jozef, dorpsgenoten en geloofsgenoten. Hij heeft geluisterd in de synagoge en op straat, maar hij heeft bovenal geluisterd in het stil gesprek met de Vader. En in zijn jonge jaren was er Johannes die hem wegwijs heeft gemaakt en in wie hij veel herkende. Door hem heeft hij zich laten dopen, want hij wilde niet boven ons staan maar onder ons en met ons gaan.
Dat ligt met kerst allemaal nog in het verschiet, maar de goede verstaander hoort in die verhalen al veel meeklinken van wat later te gebeuren staat. En vandaag, op de valreep van de kersttijd, reikt ons de liturgie twee teksten aan die al vooruitlopen. De eerste Johannesbrief spreekt klare taal over de broederliefde. Een tekst die vandaag heel toepasselijk is. Want als er iets in het monastieke leven moeilijk is, dan is het samenleven met broeders. Wij hebben elkaar niet gekozen, maar we zijn wel aan elkaar gegeven door de Heer die ons hier samenbrengt. Het is niet zo moeilijk om met vuur te preken over de broederliefde, maar ze elke dag in praktijk brengen is heel iets anders. En toch is dat de toetssteen. Abba Antonius zei het al in de woestijn: ‘ Van de naaste hangen leven en dood af. Want winnen we de broeder, dan winnen we God, maar verleiden wij de broeder tot zonde, dan zondigen we tegen Christus.’[1] Die spreuk is heel ontnuchterend. Hij zegt ons dat het 1700 jaar geleden in de woestijn al niet altijd gemakkelijk was om als broeders met elkaar samen te leven, maar hij vermaant ons ook met beide benen op de grond te staan en niet hoogverheven over de liefde tot God te spreken en het alledaagse huiswerk te laten liggen. Broederlijk samenleven is een gave en een opdracht en de vrede waar vader Benedictus het over heeft moet in ons samenleven handen en voeten krijgen. Zo kunnen wij als broeders aan de wereld een bescheiden teken geven dat leven in vrede mogelijk is als Christus het hart is van ons doen en laten. De apostel Johannes die als de grote theoloog te boek staat, hij schrijft ook over het elkaar de voeten wassen en dienstbaar zijn in het alledaagse.
En dan is er nog het evangelie van vandaag. Jezus eerste optreden in het publiek. Wij hebben er maar de helft van gehoord en zo lijkt het allemaal rozengeur en maneschijn. Maar het tegendeel is waar. Zij preek valt aanvankelijk in goede aarde, maar dan komt er in tweede instantie commentaar: ‘wat verbeeldt hij zich wel, is hij niet de zoon van Jozef? Wat kan een mens, wat kan Jezus doen, als je zo de maat genomen wordt en er geen openheid is? Ook dat is een spiegel voor ons, zowel in de broederschap als in de samenleving. Hoe benaderen wij elkaar, hoe kijken wij naar elkaar? Doe wij er alles aan om de ander tot zijn of haar recht te laten komen of kapitelen en kleineren wij elkaar al te vaak?
Maar laten wij niet afsluiten vooraleer nog een blik te werpen op Jezus’ optreden in de synagoge. Hij presenteert zich met een Schriftcitaat waarin hij zich herkent. Dat getuigt van onderscheiding en van nederigheid. Hij is er niet op uit de show te stelen, maar hij wil juist laten zien dat hij niet zichzelf promoot, maar zoekt te doen waartoe God hem roept. Hij onderkent dat het Gods Geest is die hem beweegt en bewoont en dan citeert hij de profeet en daarbij horen wij als eerste ‘om aan armen het evangelie te brengen’. Al wat daarop volgt is niet een verhaal van wat allemaal niet mag en verboden is, maar wat mensen vrijmaakt, de ogen opent en toekomst schenkt.’ Dat geeft te denken. Herkennen wij dat evangelie, is ons spreken en handelen gericht op mensen bevrijden, leven schenken, licht in de ogen, hoop en toekomst?
Onze broeder Paul gaat dadelijk zijn professie afleggen. Moge hij zich herkennen in het kind in de kribbe, dat mens werd om met ons de weg te gaan. Moge hij op het monastieke pad verder optrekken met Christus en zo leren de broeders van harte te beminnen van de morgen tot de avond. Moge hij in bidden en werken het bevrijdend evangelie van Jezus vertolken en wij met hem, dat onze gemeenschap een plek van hoop mag zijn, een huis van vrede, een huis van gebed voor heel Gods grote mensenfamilie. AMEN.
Preek gehouden t.g.v. de tijdelijke professie van br. Paul; 1Joh.4,19-5,4; Luc. 4,14-22a
[1] Stemmen uit de stilte II, 17,2