Het glorierijke Kruis
Uit het Evangelie volgens Sint Jan zijn u enkele verzen voorgelezen van het gesprek van Nikodemus met Jezus. Nikodemus begreep Jezus niet toen Jezus tegen hem zei: “Niemand kan het Koninkrijk van God zien, tenzij hij wedergeboren wordt.” Nikodemus vroeg Jezus: “Hoe kan dit (wedergeboren worden) gebeuren?” Voordat Jezus deze vraag beantwoordde, legde hij hem eerst uit welke de reden was van zijn onbegrip. Nikodemus komt van de aarde en begrijpt alleen het aardse. Maar Jezus is degene die van boven komt. Hij spreekt tot ons over dingen die van boven komen. De Wijsheid, door God van boven gezonden, is inderdaad Jezus. Daarom zegt Hij in het Evangelie van dit feest tegen Nikodemus: “Niemand is opgestegen naar de hemel, behalve Hij die uit de hemel is neergedaald, de Mensenzoon.” Jezus kan als geen ander over deze dingen van boven te spreken, want Hij komt uit de hemel; Hij is uit de hemel neergedaald en zal weer daarnaar opstijgen wanneer de tijd rijp is.
“Zoals Mozes de bronzen slang in de woestijn omhoog heeft geheven, zo moet de Mensenzoon omhoog worden geheven“, vervolgt de Heer. Later in het Evangelie van Johannes zal Hij zeggen: “Wanneer Ik van de aarde omhooggeheven word, zal Ik iedereen naar Mij toehalen.” En de evangelist merkt op: “Door dit te zeggen, gaf Hij aan welke dood Hij zou sterven” (12:32-33).
Voor Jezus is het omhoog heffen van de slang in de woestijn een duidelijke voorafbeelding van zijn opheffing aan het kruis. In de Sinaïwoestijn hadden giftige slangen met brandende beten vele Israëlieten gedood omdat ze tegen Mozes hadden gemord. Uit spijt over hun zonde smeekten ze Mozes om voor hen bij God te pleiten. Op bevel van de Heer had Mozes toen een bronzen slang op een paal geplaatst, en iedereen die er berouwvol naar keek, werd genezen en overleefde. Zo voorspelt Jezus zijn dood aan het kruis, als bron van heil voor alle mensen.
Voor de eerste christenen was het kruis lange tijd een schandaal. “Vervloekt is hij die aan een hout hangt“, zegt de Schrift (Deut. 21-23; Gal. 3:13). Voor de heidenen was het spreken over “redding door het kruis” waanzin. De theologie van Sint Paulus was nodig om het kruis tot een teken van verlossing te maken voor de eerste christenen. Natuurlijk, wanneer we mediteren over het lijden van de Heer, blijft het kruis een teken van marteling, lijden en pijn. Jezus zelf bad tot zijn Vader om “deze kelk” van Hem weg te nemen, als dat mogelijk was. Maar dat was niet mogelijk. Niettemin nodigt de liturgie ons vandaag uit om niet stil te staan bij het schandaal, maar bij de verlossing en de triomf die het kruis ons brengt, of, zoals Sint Paulus niet aarzelt te zeggen, bij de glorie van het kruis: “Wij roemen in het kruis van onze Heer Jezus Christus, in wie onze redding is, ons leven, onze opstanding. Door Hem worden wij gered en verlost”.
Vroeger vierden we twee maal een feest van het H. Kruis:het feest van de Inventie van het Heilig Kruis op 3 mei en het feest van de Kruisverheffing op 14 september. In de nieuwe liturgie zijn beide feesten samengevoegd tot de viering van vandaag. Het Latijnse missaal heeft de oude titel van het feest van 14 september behouden: Feest van de Kruisverheffing
Dit oude feest van herinnert aan de triomf van de Byzantijnse keizer Heraclius over de Perzische koning Chosroes. Deze laatste had in 614 de Basiliek van het Heilig Graf in Jeruzalem in brand gestoken en de kostbare relikwie van het Heilig Kruis als buit naar zijn land meegenomen. Veertien jaar later, in 628, werd deze relikwie van het Heilig Kruis teruggebracht naar Jeruzalem en opnieuw tentoongesteld (verheven) op Golgotha. Vandaar het oude feest van 14 september, het Feest van de Verheffing van het Heilig Kruis.
De liturgie van het nieuwe Feest van het Glorieuze Kruis gaat veel verder dan de historische gebeurtenissen die het uitgangspunt vormden van die twee oude Kruisfeesten. Ze bezingt en viert meer exclusief de Glorieuze Kruisviering.
Sinds de middeleeuwen richt de christelijke spiritualiteit zich eeuwenlang meer, en soms te uitsluitend, op het lijden van Christus, de Man van Smarten, en te weinig op de andere kant van het Kruis: de triomf over de dood, die de glorie van het Kruis vormt. U bent bekend met de voorstellingen van Christus aan het kruis, die tot ons komen via de iconen uit het Oosten, waar dit feest zijn oorsprong vindt, en die niet de Man van Smarten weergeven, maar Christus de Priester, vaak gekleed in een roodgouden kazuifel, niet met een doornenkroon, maar met een koninklijke kroon, niet met een door zijn lijden verpletterde Christus, maar met een extatische Christus, verheven boven zijn lijden en omringd door triomfantelijke engelen. Beide voorstellingen zijn natuurlijk geldig en vullen elkaar aan. Het zou niet goed zijn om uitsluitend op het een of het ander te focussen. De liturgie viert beide aspecten. Vandaag zijn het echter veeleer de triomf en de glorie van het kruis die het onderwerp zijn van onze liturgische liederen, lezingen en gebeden. Met Sint Paulus roemen wij vandaag op het kruis van onze Heer Jezus Christus: “In Hem is ons heil, ons leven, onze verrijzenis; door Hem worden wij gered en bevrijd.”
Zusters en broeders, de pijn, de vernedering, de schande van het kruis wegen zwaar in onze wereld. Via de media wordt ons het leed van vele miljoenen slachtoffers van alle leeftijden voor ogen gesteld. Het is niet te bevatten. Waarom is dit lijden nodig? Daarop geen antwoord te weten is ook een groot kruis. De kerk, onze geloofsgemeenschap houdt ons vandaag het mysterie voor van de triomf van het kruis, houdt de hoop in ons levend dat er toekomst is voor al die ongelukkigen, die kinderen, die slachtoffers van onnodig geweld en menselijke dwaasheid. Het gaat ons verstand te boven. Maar wij weten dat het de weg is waarlangs Gods eigen Zoon is voorgegaan. En wij geloven dat Hij ons langs die weg voert naar eeuwige zaligheid. Hem zij de glorie in eeuwigheid.
Amen
Br. Gerard Mathijsen
Lezingen: Numeri 21:4-9; Fil. 2, 6-11;Joh. 3, 13-17