Een leven lang ontwaken
Hebben jullie opgemerkt dat alle lezingen vandaag over slapen en wakker worden gaan?
Misschien kunnen we ons leven zien als een lange weg van ontwaken. We worden wakker in deze wereld en ontdekken stap voor stap wat het betekent om met elkaar mens te zijn. We leren kijken, luisteren en keuzes maken. Gaandeweg ontdekken we wat werkelijk waarde heeft. Ook dat is ontwaken. We worden uitgenodigd wakker te worden voor God, voor zijn aanwezigheid en voor wat Hij van ons vraagt. En aan het einde van ons aardse leven mogen we erop vertrouwen dat de Heer ons opnieuw zal wekken.
In de eerste lezing horen we over de Wijsheid van God (Wijsh. 6,12-16). Daar staat die mooie zin: ‘Wie vroeg voor haar opstaat, vindt haar zittend aan zijn deur.’ Wie vroeg opstaat, heeft de hele dag nog voor zich. Er is tijd om aan het werk te gaan en de dag goed te benutten. Vroeg opstaan getuigt van ijver en bereidheid om de tijd die je krijgt niet verloren te laten gaan. Ook wie de Wijsheid zoekt, stelt dat niet uit tot een geschikter moment. Hij maakt er tijd voor, wordt stil en luistert naar wat werkelijk belangrijk is.
In kloosters krijgt dat vroege opstaan een bijzondere plaats. Maar vroeg uit bed komen is op zichzelf nog geen garantie dat we ook werkelijk wakker zijn voor God. Het gaat erom dat we ons tijdens het gebed door Hem laten aanspreken en luisteren naar wat Hij van ons vraagt.
En het troostrijke is: de Wijsheid laat zich niet alleen zoeken. Zij komt zelf naar ons toe. Het boek Wijsheid zegt: ‘Bij elke gedachte treedt zij hun tegemoet.’ Wij zoeken naar inzicht en richting, maar God komt ons ook tegemoet: in de stilte, in een ontmoeting of in een woord van de liturgie dat tot ons doordringt. Ja, God kan ons zelfs bezoeken in onze gedachten.
Maar Gods Wijsheid heeft ook alles te maken met de manier waarop we met anderen omgaan. Daarover spreekt Jezus in het evangelie (Mt. 25,1-13).
De bruidegom blijft uit. Het wordt middernacht en alle bruidsmeisjes, wijze en dwaze, vallen in slaap. Ook de wijze meisjes worden moe. Slapen hoort bij onze menselijke kwetsbaarheid. Het verschil zit niet in de slaap, maar in wat de meisjes bij zich hebben wanneer de bruidegom komt. Allemaal hebben ze een lamp, maar de wijze meisjes hebben olie in hun kruiken.
Wat betekent die olie? Johannes Chrysostomus, een kerkvader en bisschop van Constantinopel uit de vierde eeuw, geeft aan deze tekst een opmerkelijke uitleg. Hij erkent de hoge waarde van maagdelijkheid en een zuiver leven, maar waarschuwt dat dit niet volstaat.
Volgens hem verwijzen de lampen naar maagdelijkheid en zuiverheid van leven, terwijl de olie staat voor barmhartigheid: zorg voor armen en delen met wie tekortkomt.
Chrysostomus stelt een verrassende vraag: wie zijn de verkopers bij wie we die olie kunnen kopen? Zijn antwoord: de armen. En waar vinden we hen? Hier, in deze wereld. Daar hadden we de armen moeten zoeken, niet pas wanneer het te laat is.
Ook vandaag vinden we hen bij de voedselbank, achter voordeuren waar stille armoede schuilgaat, en bij mensen die behoefte hebben aan een luisterend oor of aandacht.
De olie staat voor zorg voor mensen in nood, voor vrijgevigheid en barmhartigheid. Die barmhartigheid komt niet alleen uit onszelf. Ook Gods Geest werkt in ons en leert ons liefhebben.
Waken betekent niet dat we voortdurend paraat moeten staan. Het betekent dat we ons geloof dagelijks beleven door er te zijn voor mensen die onze hulp nodig hebben.
Die olie kunnen we niet van een ander lenen. We kunnen niet leven op het geloof van onze ouders of partner, noch op het voorbeeld van monniken, vroeger of vandaag. Ieder van ons geeft zelf antwoord op Gods uitnodiging. Niemand kan in onze plaats liefhebben.
De bruidegom zegt tegen de meisjes die te laat komen: ‘Ik ken u niet.’ Die woorden zijn hard. Jezus vertelt deze gelijkenis niet om ons angst aan te jagen, maar om ons wakker te schudden en uit te nodigen niet uit te stellen wat vandaag van ons gevraagd wordt. Onze verbondenheid met God blijkt uit onze concrete daden.
Maar ons leven en onze toekomst liggen niet alleen in onze eigen handen. Dat horen we bij de apostel Paulus (1 Tess. 4,13-18). Hij wil de christenen van Tessalonica troosten, want zij maken zich zorgen over hun gestorven dierbaren. Wat zal er met hen gebeuren wanneer de Heer komt? Paulus spreekt over hen als mensen die ‘ontslapen’ zijn. Ook zij zullen delen in de komst van de Heer. En hij besluit met die prachtige woorden: ‘Zo zullen wij voor altijd bij de Heer zijn.’
Daarmee komen we bij de diepste betekenis van slapen en ontwaken. Wij kunnen wakker worden voor God en ons leven vullen met de olie van de barmhartigheid. Maar het laatste ontwaken kunnen we niet zelf tot stand brengen. Onze hoop rust niet op wat wij kunnen begrijpen, maar op Jezus Christus, die gestorven is en verrezen. We hoeven de dood niet te ontrafelen. We mogen erop vertrouwen dat God ons niet aan de dood overlaat. Hij alleen kan en zal ons eens wekken tot het volle leven.
Zo wijzen de lezingen ons vandaag een weg. We mogen ons laten leiden door Gods Wijsheid, leven vanuit de barmhartigheid en ons uiteindelijk aan Hem toevertrouwen.
We mogen hopen op Hem die ons in het leven heeft geroepen en ons nooit meer loslaat. Gods trouw is immers sterker dan de dood.
Laten we Hem bidden dat de Heer ons helpt onze kruiken te vullen met de olie van de barmhartigheid en ons leven open te stellen voor de werking van zijn Geest.
Amen
Lezingen: Wijsheid 6, 12-16 / I Tessalonicenzen 4, 13-18 / Matheus 25, 1-13
Br. Paul