Geschiedenis van ons koormuziek

Muziek en liturgie


Van oudsher wordt er in de liturgie gezongen. Sterker nog, in de oude liturgie werd alleen maar gezongen. Zelfs de lezingen en de gebeden werden op een toon gereciteerd. Dat had een praktische reden: door het zingen kon men zich zonder versterking beter verstaanbaar maken. Vanaf het prilste begin is ook in Egmond in de liturgie gezongen, dat lijdt geen twijfel. Maar de directe getuigenissen daarvan zijn schaars. Lange tijd mocht de Abdij zich verheugen in enkele historische bronnen. Enkele vijftiende-eeuwse handschriften, een antifonarium en een hymnarium, leken afkomstig te zijn uit de middeleeuwse abdij. Maar helaas, die handschriften bleken afkomstig van het jongere zusje van Egmond, de vrouwenabdij van Rijnsburg. Ook het vermaarde Paasspel van Egmond bleek daarmee niet langer tot het Egmondse erfgoed te behoren. De wijze musicoloog Jos. Smits van Waesberghe had zulks kennelijk al voorvoeld toen hij na de ontdekking het liturgisch drama als Nederlands Paasspel betitelde.

Rechtstreekse bronnen zijn er dus maar weinig. Wel is in het handschrift van de Egmondse Annalen een opmerking voorzien van enkele muziektekens, zogenaamde neumen. Deze neumen horen tot de oudste muziektekens in de Lage Landen. Van later datum resteren wat kleine fragmenten.

Beluister het middeleeuwse Adelbertofficie via webradio.

Een bewijs van muzikale creativiteit in de middeleeuwse Egmondse abdij is het Officie van St.Adelbert , dat kan worden gereconstrueerd met behulp van drie verschillende manuscripten: het al genoemde Antifonarium, het hymnarium en een brevier dat waarschijnlijk heeft toebehoord aan de Rijnsburgse abdis Agnes van Horne. Hoewel geen van de drie handschriften uit Egmond afkomstig is, werd het officie waarschijnlijk wel in de Egmondse Abdij gecomponeerd, ergens tussen de 10de en de 12de eeuw. Daarmee behoort het tot de oudste muzikale composities van de Lage Landen. Waarschijnlijk ouder is het tiende-eeuwse officie voor de translatie van St.-Martinus, gemaakt door de Utrechtse bisschop Radboud.

Verder weten we uit rekeningen en andere bronnen dat de grote feesten met zang en instrumenten werden opgeluisterd. Een klein orgelpijpje, gevonden bij opgravingen op het abdijterrein, lijkt een aanwijzing voor orgelmuziek in de middeleeuwse abdijkerk.

Nu
Het gregoriaans neemt je mee naar hogere sferen; het moet je mee kunnen voeren, je uittillen boven je eenzaamheid, boven al wat je neerdrukt, boven al wat je doet versomberen. Het gregoriaans is een stuwende kracht die je mild kan maken om je hand uit te strekken naar God.  

Tegenwoordig zingen wij geen gregoriaans meer. Wij zijn hiertoe overgegaan omdat wij met ons klein koortje en ons naar God verlangende stemmen het gregoriaans niet meer met zijn allen kunnen uitdragen zoals de bedoeling is en zoals wij het zelf willen. Wel hebben wij de vaste gezangen behouden zoals het Kyrie,Credo III, Veni Sancti Spiritus, attende Domine enz.
Ons nederlandse repertoire is ontstaan vanuit het gregoriaans, bewerkt en samengesteld door het IWVL, een organisatie waarin alle abdijen vertegenwoordigd zijn en die hebben bijgedragen tot wat wij nu abdijliturgie noemen. In de meeste abdijen waar Nederlands wordt gezongen zijn de gezangen uit het abdijboek, abdijliturgie.
De meerwaarde van onze nederlandse gezangen is dat iedereen niet alleen mee kan doen, maar ook dat men kan verstaan wat er gezongen wordt. De teksten zijn zorgvuldig gekozen en de muziek is door vaklui gearrangeerd met als bron het gregoriaans. Ook is het voor ons van belang dat de aanwezigen, de gelovigen deel kunnen nemen aan de liturgie, zoals van ons gevraagd wordt sinds Vaticanum II. 

Het gregoriaans blijft natuurlijk de mooiste kerkmuziek. Nederland is het enige land waar het gregoriaans zeer populair is. Nederland heeft de meeste gregoriaanse koren. Wij sluiten onze ogen niet voor hoe het gregoriaans zo leeft in ons land, maar toch hebben wij gekozen voor de abdijliturgie om bovengenoemde redenen. Wij willen als gemeenschap het geloof in de Drie-Ene God doorgeven met wat wij in huis hebben en met wat wij kunnen, met heel ons hart, ons ziel en ons verstand.